Xheva SALIHAJ: DHEMBSHURIA (Analiza e poezisë)

Xheva SALIHAJ

 

DHEMBSHURIA

Botë e egër pa dashuri

I preka me duar, i pashë me sy,

Më shikuan si një i huaj

Më thanë: Kush je...?

Nga vjen ti...?

Botë e boshatisur e njerëz plot...

Të vetmuar prej zemrave të ngrysur

Lule pa erë, njerëz pa vlerë ..

Ujë e bukë pa shije

Dritë e diell, sa të ftohtë

Dashuri që mungon, sa dhembshuri n'këtë botë!

Vjenë 2 Tetor 2021

ANALIZA E POEZISË

Poezia “Dhembshuria” e poetes Xheva Salihaj  është një reflektim i thellë dhe prekës mbi gjendjen shpirtërore të njeriut në një botë të huajësuar e të ftohtë. Me pak vargje, poetja arrin të krijojë një tablo të qartë të një shoqërie moderne ku njeriu ndien mungesën e dashurisë, ngrohtësisë dhe vlerës njerëzore.

   Vargjet “Botë e boshatisur e njerëz plot… / Të vetmuar prej zemrave të ngrysur” përmbledhin në mënyrë të fuqishme kontrastin midis shumësisë fizike dhe zbrazëtisë shpirtërore. Ky paradoks është thelbi i mesazhit të poezisë – se prania trupore nuk është asgjë pa lidhje emocionale e shpirtërore.

   Poetja përdor një gjuhë të thjeshtë, por me ngarkesë të thellë emocionale. Figura si “lule pa erë, njerëz pa vlerë” dhe “ujë e bukë pa shije” janë metafora të forta që e shndërrojnë realitetin e përditshëm në simbol të ftohtësisë njerëzore.

   Në fund, vargu “Dashuri që mungon, sa dhembshuri n’këtë botë!” mbyll me një thirrje njerëzore – një lloj psherëtimë poetike që na kujton se mungesa e dashurisë është humbja më e madhe e njerëzimit.

   Në tërësi, kjo poezi është një meditim mbi shpirtin e kohës sonë dhe një apel i heshtur për kthim te ndjenjat e vërteta.

Analizën e bëri : Agim GASHI

Agim GASHI - PARAGJYKIMET TE SHQIPTARET

Agim GASHI

PARAGJYKIMET TE SHQIPTARET

Nga Agim GASHI

Paragjykimi është si mjegulla që mbulon malin: nuk ia zvogëlon lartësinë, por ia fsheh bukurinë. Ashtu kanë ndodhur shpesh edhe me shqiptarët – një popull që ka mbijetuar furtunat e historisë, por që herë pas here është parë nga të tjerët përmes syzeve të turbullta të paragjykimeve.

Nëpër Evropë, për shekuj me radhë, shqiptarët janë përshkruar si të ashpër, të egër, madje edhe si “të pabindur ndaj qytetërimit”. Këto ishin etiketa të hedhura nga ata që nuk e njihnin shpirtin shqiptar, që nuk kishin shijuar kurrë bukën e kripur me duart e një bujari të maleve, as vallet e gëzueshme që shkrijnë muret mes njerëzve. Më vonë, me valët e emigracionit, mbi shqiptarët u hodh edhe hija e dyshimit: “kriminelë”, “të paarsimuar”, “popull problematik”. Një pjesë e vogël që devijoi rrugën u bë pretekst për njollosjen e një kombi të tërë.

Por paragjykimet nuk vijnë vetëm nga jashtë. Brenda vetes, shqiptarët shpesh i kanë ngulur shigjetat tek njëri-tjetri. Krahinat janë bërë si kështjella të vogla krenarie, ku një kosovar mund të thotë për një jugor: “ata janë të butë e të hollë si zogu”, ndërsa një jugor mund të përqeshë kosovarin si “i ashpër e i ngathët”. Fshati dhe qyteti, lindja dhe perëndimi, veriu dhe jugu – të gjitha kanë krijuar hije dyshimi e mosbesimi, sikur gjaku i njëjtë që rreh në damarë të mos mjaftonte për t’i bashkuar.

Edhe feja, megjithëse shqiptarët njihen si shembull i tolerancës, ka lënë gjurmët e veta të fshehta. Një mysliman, një ortodoks, një katolik – shpesh shikohen jo si shqiptarë të një trungu, por si degë që rrezikojnë të thyhen nën erën e dyshimit. E megjithatë, në ditë gëzimi apo fatkeqësie, ata sërish shkojnë te njëri-tjetri, dëshmi se paragjykimet nuk e mposhtin dot thelbin e unitetit.

Paragjykimet janë trashëgimi e historisë së rëndë, e pushtimeve të gjata, e varfërisë dhe izolimit. Janë si plagë që herë pas here rihapen. Por si çdo plagë, edhe ato shërohen, kur ka vullnet për t’i parë gjërat me sy të kthjellët.

Shqiptarët, në thelb, janë njerëz të mikpritjes, të gjuhës së ëmbël dhe të zemrës që digjet shpejt si zjarri. Nëse ndonjëherë paragjykimet i kanë ulur kokën, ata e kanë ngritur sërish përmes artit, këngës, trimërisë dhe punës së ndershme në çdo vend ku kanë shkelur.

Paragjykimi është një perde. Dhe shqiptari duhet të mësojë ta heqë atë perde – nga sytë e të huajve, por sidomos nga sytë e vetë shqiptarëve. Sepse, kur shikon vëllanë tënd me sy të kthjellët, nuk sheh më “kosovar” apo “toskë”, “mysliman” apo “katolik”, por sheh vetëm njeriun që flet gjuhën tënde, që ndan të njëjtën histori, të njëjtën ëndërr për liri dhe dritë.